De Groene Kans: van sociaal experiment naar een zorgzame gemeenschap
Stel je een plek voor waar niemand in de rij hoeft te staan. Waar slingers hangen en taart klaarstaat. Waar mensen elkaar kennen bij naam en weten wat er speelt in elkaars leven. Waar je komt voor de gratis boodschappen, maar blijft voor de gezelligheid.
De Groene Kans begon niet met een beleidsplan, maar met een overtuiging dat het beter kon. Maaike, een van de oprichtsters van De Groene Kans, zag in de wijk veel goede bedoelingen. Er waren genoeg initiatieven, projecten en voorzieningen. Maar toch schuurt er iets. Het sociale domein kon menselijker. Minder in hokjes. En vooral: met échte gastvrijheid.
Buiten de hokjes om
Dat gevoel kreeg pas echt vorm toen Maaike met eigen ogen zag hoe het er in de praktijk aan toeging. ‘Er zijn initiatieven tegen eenzaamheid, kleine clubjes voor geldzorgen, bijeenkomsten voor gezondheid. Iedereen werkte in zijn eigen hokje,’ zegt ze. ‘Terwijl het leven niet in hokjes bestaat. Alles hangt met elkaar samen.’
Een bezoek aan een traditioneel uitgiftepunt werd een kantelpunt. ‘Ik zag mensen in een rij staan. Niemand keek elkaar aan. Er werd niet gepraat of gelachen. Hier waren duidelijk mensen die de wind tegen hadden. Maar waarom werd er niet gekeken hoe ze beter ondersteund konden worden? Waarom stonden ze in een rij alsof ze iets verkeerd hadden gedaan?’ vroeg Maaike zich af.
Die rij bleef haar bezighouden. En ook in de Huizen van de Wijk miste ze iets. ‘Bij binnenkomst stonden er al 27 regels en werd je meteen op tien dingen aangesproken. Terwijl het eigenlijk een gezellige woonkamer zou moeten zijn. Er was geen gastvrijheid. Daar was niet over nagedacht.’
Voor Maaike én medeoprichtster Kim Oomen stond die rij symbool voor een systeem waar ontmoeting ontbrak. En zo ontstond het idee: Wat als we nu iets neerzetten buiten de hokjes om? Een plek waar iedereen heen kan en wil? Wat als we alle vraagstukken tegelijk aanpakken? En wat als we er een gastvrij feestje van maken? ‘Op een dag zeiden we tegen elkaar: wij gaan het buiten doen, naast het huis van de wijk. Iedereen is welkom, en we gaan laten zien hoe het ook kan.’
Geen rij, maar taart, slinger en een gezellig terras
Onder het motto ‘We gaan een feestje bouwen’ was de eerste Groene Kans van Maaike en Kim een feit. Er kwam een terras met stoeltjes, slingers, gratis koffie en thee. ‘Het moest als echt een tuinfeestje voelen met een markt waar je gratis boodschappen ophaalt,’ legt Maaike uit. ‘En echte gastvrijheid werd het uitgangspunt van dit sociale experiment. En als er iets gebeurde – bijvoorbeeld als samen delen niet vanzelf ging – zeiden we tegen elkaar: stel dat we de hosts waren van een bruiloft of een groot tuinfeest, hoe zouden we hier dan mee omgaan?’
Gastvrijheid is volgens Maaike fundamenteel: ‘Echte gastvrijheid is dat je samen een nieuwe ruimte creëert. We zeggen nooit: Welkom bij de Groene Kans en dit zijn de regels waar je je aan moet houden. We blijven weg van protocollen en we doen niet aan rangorde. Iedereen is gelijk.’ Die houding werd de kern van De Groene Kans.
Gratis boodschappen als middel
In het begin merkte Maaike en Kim hoe sterk schaamte meespeelde. ‘We zijn toen veel meer gaan benadrukken dat het juist gaat om voedselverspilling tegengaan. We bedanken iedereen die meehelpt tegen verspilling, want je komt hier niet alleen iets halen. Je doet ook echt iets goeds. Langzaam verschoof de betekenis en verdween het stigma. Het ging niet meer om voedseltekort, maar om samen iets goeds doen. En daarbij geldt altijd: hoe meer mensen, hoe gezelliger.’
Inmiddels rijden er door heel Amsterdam bakfietsen van De Groene Kans. Vrijwilligers halen elke week voedsel op dat anders zou worden weggegooid: brood van de dag ervoor, kratten vol groenten en fruit, en andere producten die nog prima zijn maar niet meer verkocht worden. Het eten gaat rechtstreeks van de supermarkt naar het terras van De Groene Kans.
‘Er wordt zóveel weggegooid terwijl het nog goed is. We gaan tonnen voedselverspilling per jaar tegen op deze manier,’ zegt Maaike. ‘Wij zorgen dat het in de wijk blijft via onze markt. Onze bezoekers gaan elke week naar huis met grote tassen vol eten.’
De markt die een zorgzame gemeenschap werd
De Groene Kans werd snel meer dan een tuinfeestje met gratis boodschappen. ‘Doordat het gratis is, komt er een gemengde groep,’ legt Maaike uit. ‘En terwijl mensen hun tas vullen, ontstaan er gesprekken. Je komt iemand tegen. Je blijft hangen en je leert mensen kennen.’
Maar dat ging niet vanzelf. ‘In het begin hebben we na elke Groene Kans gekeken: wat gebeurde hier nou? We bespraken wat we zagen, wat werkte en wat niet én pasten het steeds weer aan. Eigenlijk waren we continu aan het uitproberen en leren. Met één doel: een plek waar mensen uit de wijk – die elkaar normaal gesproken voorbij lopen – elkaar wél leren kennen en naar elkaar gaan omkijken.’
Langzaam werd elke locatie van De Groene Kans een zorgzame gemeenschap waarin mensen weten wat er in elkaars leven speelt en waarin ze voor elkaar klaar staan. Die gemeenschapsvorming ontstaat niet vanzelf. ‘Onze aanpak is er bewust op gericht om ontmoeting te stimuleren: we werken vanuit relatie, nemen echt de tijd en investeren in een warme en open sfeer. Dat kost tijd. Als mensen een nieuwe Groene Kans willen opzetten, lopen we ook altijd minimaal zes maanden mee. Maar dan heb je ook wat.’
Mensen helpen elkaar met brieven. Gaan samen naar het buurtteam. Halen iemand op als het glad is. Zitten naast iemand die verdrietig is. Gaan mee naar een begrafenis. Helpen elkaar bij het vinden van werk. ‘Het zijn de kleine dingen, maar ook de grote,’ vertelt ze. ‘Mensen die eerst bijna niemand kenden in de buurt, hebben nu een netwerk. Er ontstaan clubjes, hechte vriendschappen en mensen gaan zelfs samen op vakantie. Veel mensen zeggen nu: ik kom vooral voor de gezelligheid.’
De Groene Kans heeft een divers publiek. ‘In die diversiteit zit heel veel kracht en energie. Er is altijd ruimte voor nieuwe mensen. De sfeer is zo goed dat als er iemand langsloopt, er meteen iemand is die zich om je bekommert en het uitlegt.’
Professionals en vrijwilligers horen erbij
Ook professionals en vrijwilligers maken deel uit van zo’n zorgzame gemeenschap, als gelijken.
‘Die vrijwilligers verrassen me elke dag weer,’ legt Maaike uit. ‘Ze zijn zo betrokken en doen zoveel. Ze dragen onze aanpak echt uit. Bouwen op, halen voedsel op, schenken koffie in, maken een praatje. En ondertussen zijn ze zelf ook onderdeel van de gemeenschap die ontstaat.’
Professionals zijn ook enthousiast. Zij komen bij De Groene Kans om mee te doen en te luisteren. Formulieren afvinken is voor later. En als het nodig is, kunnen zij helpen om iemand verder op weg te brengen. ‘De kennis van de professionals wordt hier onderdeel van de gemeenschap. Daardoor krijgen bezoekers laagdrempelig hulp, precies wanneer dat nodig is,’ zegt Maaike. ‘Heel veel mensen weten bijvoorbeeld niet wat er allemaal is in Amsterdam. Buurtteams, activiteiten, taallessen, maatjesprojecten. Dat lijkt soms onvindbaar. Bij De Groene Kans leren mensen dat kennen. Soms loopt iemand samen met je mee. Soms ga je met een groepje naar een andere activiteit. Soms ontstaan er taalmaatjes of nieuwe initiatieven.’
Een ontmoeting in elke wijk
De Groene Kans is nu een win-win-win-situatie. ‘Bezoekers krijgen gratis boodschappen, we bouwen een netwerk op waar iedereen iets aan heeft en we gaan met zijn allen voedselverspilling tegen.’
Wat begon als een sociaal experiment, is nu een vaste plek in meerdere wijken in Amsterdam. Een plek waar duurzaamheid, ontmoeting en ondersteuning samenkomen. Voor de toekomst droomt ze nog groter. ‘Ik zou willen dat dit in elke wijk kan bestaan. Overal waar mensen elkaar weinig ontmoeten. Een tas vol eten is mooi, maar een netwerk in je wijk is onbetaalbaar.’